بهنام امینی (مهیستان)

پنج شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶

بخش:
جهان - رفراندوم اقلیم کردستان عراق - یادداشت‌ها






پاییز همیشه یادآور داستان های تلخ عاشقانه و جدایی ها نیست ،این بار پایز  فصل دوشادوشی گرم و دلبرانه آنکارا و تهران بود اردوغان درظهر نیمه بارانی تهران به دیدار همتای ایرانی اش رفت معمولا ساختار شخصیتی اردوغان به گونه ای است که کمتر لبخند می زند  این خلق و خو از او چهره ای جدی و گاه متفکر به نمایش می گذارد اما او در تهران بیش از هر جای دیگری از جهان لبخند می زند دلیلش هرچه هست ما نمی دانیم اما می دانیم او در این سفر قرار بود با دست پر و دلی پرامید از تهران بازگردد دست کم  در اردوگاه ملی گرایان بی صبرانه انتظار آمدنش با دستی پر را می کشیدند.

در کام ترکهای عثمانی سایکس پیکو شرنگ تلخ تاریخ معاصر بود ملی گرایان ترک هرچه را فراموش کنند یقینا سایکس پیکو را فراموش نخواهند کرد واقعه ای که حتی هنوز هم  در شب نشینی های بلند آناتولی با طعم تلخ سیگار و راکی هر بار از زبان آنها  با حسرت روایت می شود   (قراردادی که به موجب  آن امپراتوری عثمانی میان بازیگران بین المللی فرانسه و انگلیس تقسیم شد و از دلش کشورهایی چون عراق و سوریه با ترسیم های جغرافیایی عجولانه زاده شد ) و حالا بارزانی درست در یکسد سالگی سایکس پیکو سر به شورشی تازه بر باقی مانده های  میراث عثمانی دیروز برداشت تا در وجهی دیگر آخرین میخ را بر آن تابوت کهنه و مرگ آفرین بکوبد ناکامی در سوریه و شورش  از نوع بارزانی بر علیه سایکس پیکو تمام رویای نئو عثمانی اردوغان را به چالش کشیده بود.

مشکلات سیاست خارجی اردوغان  این اواخر یکی دو تا نبود اردوغان در طی ۶ سال آوردگاه سوریه همواره از نقش ایران در این کشور انتقاد کرده بود و از ایران می خواست که نیروهایش را از سوریه خارج کند  حتی در مواردی اردوغان ایران را متهم کرده بود که در صورت خروج  داعش  از این دو کشور ایران جایگزین آن می شود او به صورت واضح گفت  حاکمان شیعه ایران قصد ایجاد یک امپراتوری فارسی شیعی را دارند سخنانی که در تهران موجب شگفتی رهبران این کشور شد محمد جواد ظریف سکاندار سیاست خارجی ایران بلافاصله در پاسخ همتایان ترک خود  گلایه گونه گفت ترکیه نسبت به ایران قدر ناشناس شده انها فراموش کرده اند که درجریان کودتا ما تا صبح نخوابیدیم  و نگرانشان بودیم اما  اردوغان در نهایت طی ماهای اخیر توانست نقش ایران را در سوریه و عراق بپذیرد یا به نوعی بر قدرت ایران در این دو کشور صحه بگذارد و کمی از ادعاها و انتقادات تند و تیزش از رهبران ایرن بکاهد با وجود این  در چنین تنگنایی  تهران جایی بود که اردوغان می توانست با وجود همه این  اختلافات سیاسی به آن دل ببندد از اینرو اردوغان تلاش کرد تا از انتقادات و ادعاهایش در سوریه  فعلا چشم پوشی کند هیچ بعید نیست  که حتی اردوغان در قبال همراهی ایران از او در مناقشه کردستان فضای بیشتری هم برای ایران در سوریه قائل شده باشد  جهان سیاست نه بر مدار دوستی و دشمنی های مطلق و ماندگار که بر پاشنه چانه زنی های سخت پشت پرده می چرخد اردوغان برنامه هایش را در تهران به روحانی و در راس آن به رهبر بر کرسی قدرت نشسته ایت الله خامنه ای داد در مقابل تهران دست کم در چند موضوع به اردوغان دلگرمی داد.

نخست: بیش از هر زمان دیگری در کنار مناسبات تجاری و اقتصادی عنصر همکاری های نظامی هم بر روی میز گفتگوی دو کشور قرار گرفت پیش از اردوغان حلوصی آکار این عالی ترین مقام نظامی ترکیه به تهران آمده بود و در گفتکو با مقامات نظامی ایران از جمله سرلشگر باقری و علی شمخانی دبیر شواری عالی امنیت ملی به توافقات مهمی رسیده بودند. همکاری های نظامی مشترک انتقال اطلاعات و تجربیات و برگزاری مانورهای مشترک نظامی بخشی از این توافقات بود  در وجه دیگر یعنی بعد امنیتی هم همسفر با اردوغان هاکان فیدان رئیس سازمان اطلاعات و امنیت ترکیه (میت) این مرد پشت پرده همه رازهای امنیتی ترکیه کسی که بیش از هر مقام امنیتی در منطقه به روحانیون شیعه حاکم بر تهران نگاه مثبت دارد به  تهران آمد و با مقامات امنیتی ایران به رایزنی پرداخت برای ترکیه آرامش خیال از بابت مرزهای جنوبی اش در جوار ایران و رصد تحرکات پکک دارای اهمیت است موضوع قاچاق هم بخش مهمی از این توافق است استان آغری  و وان از مهمترین استان های جنوبی ترکیه همر مرز ایران هستند که محل گذر قاچاقچیان بزرگ انسان کالا و مواد مخدر اسلحه و بنزین هستند.

ترکیه پ ک ک را متهم می کند که در قاچاق از هر نوعش دست دارد و قاچاق مواد مخدر و بنزین یکی از راههای ارتزاق پکک است اخیرا ترکیه در مرز خود با ایران اقدام به دیوار کشی کرده مشابه دیوار ۹۰۰ کیلومتری که در سراسر مرز سوریه کشید تا با تضمین ها و همکاری های ایران دست کم در بخش جنوبی مرزهایش کمی خیالش راحت باشد.

در سوی دیگر:

اردوغان برای منزوی کردن اربیل اگر نخواهد به نیروی نظامی اش متوصل شود ناچار است روی به تحریم های سفت و سخت و کمر شکن بیاورد در گام نخست این تحریمها، ترکیه میداند که باید گلوگاه اقتصادی اربیل یعنی گذرگاه سیلوپی هابور را ببندند

در گام دوم مانع صدور نفت اقلیم کردستان از خط لوله نفتی کرکوک جیحان شود  بسته شدن هابور هزاران کامیون ترازیت را پشت مرز عراق  سردرگم می کند در طی سالهای اخیر صنعتگران تاجران و تولید کنندگان ترک در عراق جای پای محکی برای خود پیدا کرده اند  از این بابت تجار و کامیونداران و بازرگانان ترک هم متضرر می شوند پس ترکیه نیاز به گذرگاه جدیدی برای رسیدن به بغداد دارد شاید ایران گزینه مناسبی در این زمینه باشد

نکته سوم :

چشم پوشی از نفت اقلیم کردستان عراق هم برای ترکیه سردسیر که با بحران انرژی روبرو است باید با هوشمندی صورت بگیرد از اینرو ازدوغان در تهران احتمالا این تضمین انرژی  را هم دریافت کرده که در قبال تحریم اربیل و قطع شریان نفتی ان ایران نیاز مازاد انرژی ترکیه را بی وقفه تامین کند ایران البته کاملا در حوزه گاز و نفت این توانایی را دارد. آمار نیمه نخست سال ۲۰۱۷ میلادی نشان میدهد ترکیه نیمی از نیاز نفتی خود را در طی سال گذتشه  تنها از ایران تامین کرده از اینرو تضمین های ایران می تواند دست اردوغان را برای تحریم نفتی اربیل باز بگذارد، اگر توافقات دیگری پنهانی و یقینا به دور از چشم رسانه میان رهبران تهران و آنکارا هم رقم خورده ما فعلا چیز بیشتری نمی دانیم اما اتفاق دیگری که به موازات سفر اردوغان در حاشیه خلیج فارس رخ داد سفر محمد جواد ظریف به قطر این عضو سر به شورش برداشته کشورهای حاشیه خلیج فارس حالا میل دارد بیش از آنکه بر ارتباطات تباری و نژادی اش با عربستان و امارات تکیه کند به همسایه شمالی خود ایران ودر سوی دیگر به ترکیه  نزدیک شود قطر نمی تواند نقش بزرگی در عراق ایفا کند اما در سوریه دارای حوزه نفوذی در میان گروههای تندرو اسلامی است مهمتر از همه اینها قطر بچه ی پولدار منطقه است که می تواند با فرار از طریق تونل ایران – ترکیه خود را از محاصره عربستان نجات دهد و احیانا با در اختیار گذاشتن بازارش سود زیادی را نصیب این دو کشور کند.

قطر البته در وجه دیگر برای ترکیه هم خوش یمن بود این کشور باعث شد تا ترکیه حوزه نفوذ نظامی اش را با ایجاد پایگاهی در قطر تا خلیج فارس گسترش دهد و البته در حوزه منافع ایران هم آمدن قطر در اردوگاه تهران توانست شکاف عمیقی در جبهه عربی عربستان – امارات ایجاد کند با این همه  به نظر می رسد آرایش این سوی میدان خاورمیانه آرام ارام در حال شکل گیری است جبهه ای که بازیگرانش مشخص و عیان هستند ایران ترکیه عراق و قطر اما در سوی دیگر این جبهه جدید فعلا سخن از اسرائیل به میان آورده می شود هم تهران و هم آنکارا تحولات اربیل را پروژه موساد لقب دادند تا فعلا صف ارایی این گونه تعبیر شود عربستان فعلا در این ماجرا نظاهر گر است ترکیه روابطش اخیرا با عربستان بویژه بر سر قطر نه چون سابق است و روابط ایران عربستان هم نیاز به توضیح بیشتر ندارد، بنابر این اگر دامنه تنش ها و صفوف جبهه گیری ها مستحکم تر شود این احتمال و بهتر بگوییم این استعداد را عربستان دارد که در دیگر  سوی جبهه و مقابل ایران ترکیه بایستد تنها حرکت چند مهره در شترنج خاورمیانه خواسته و ناخواسته دسته بندی جدیدی را بوجود آورد که این آخری یعنی تحرکات اقلیم کردستان سرآمد این تغیرات است. در چنین فضایی  اردوغان با دستی پر و با توافقی محکم  با حاکمان  ایران راهی آک سارای کاخ سفیدش شد حالا با توصیف همه این رویدادها شاید ما می دانیم چرا اردوغان در تهران بیش ار هر جای دیگری از جهان لبخند به لب دارد.

روزنامه های ترکیه که شادمانه سفر اردوغان را پوشش دادند بلافاصله پس از بازگشت اردوغان از ایران نوشتند اقلیم کردستان محکوم به تنهایی است.

اگرچه باید گفت  ایران  همچنان هوشمندانه مراقب است تا با درایت در این مسیر گام بردارد تا این فشارها نه  متوجه مردم کرد  بلکه  متوجه رهبران اقلیم باشد و بنا بر گفته رهبر ایران در دیدار با اردوغان   اقلیم  کردستان از راه اشتباه خود بازگردد.

اگرچه ترکیه همچنان مدعی است گزینه نظامی را روی میز دارد اما کمی بعید است فعلا عجولانه دست به این کار بزند یک روز پس از بازگشت اردوغان از تهران وزیر خارجه ترکیه مولود چاوش اغلو گفته است هنوز برای اقلیم کردستان بازه زمانی تعین نکرده ایم ، فعلا در گام نخست به درخواست دولت عراق اقلیم کردستان عملا در تحریم هوایی از سوی این چند کشور  قرار خواهد گرفت  و در این مسیر سه کشور عراق ترکیه و ایران بدون هیچ تردیدی و به دور از اشتباهات گذشته تمام تحرکات در اقلیم کردستان را زیر نظر خواهند داشت.

بارزانی  در این میانه و در این محاصره آبی خاکی سیاسی اقتصادی چشم امیدش به اسرائیل است و البته برخی کشورهایی غربی که احیانا حرفهایشان  در ضیافت خصوصی بارزانی با حرفهایی که مقابل دوربینها می زنند متفاوت است، باید دید اسرائیل که ارتباط جغرافیایی نه از زمین و نه دریا  نمی تواند با  اقلیم کردستان داشته باشد چگونه می تواند از این اقلیم در مقابل تحریم های سخت منقطه ای حمایت کند و یا  در بعد دیگر اربیل احیانا با همراهی اسرائیل  برای تغیر شرایط موجود  روی صفحه شترنج سیاست چه مهرای را به حرکت در خواهند آورد اما آنچه روشن است بارزانی با قطع یکباره پیوند های خود با دوستان منطقه ای در راه بی بازگشتی قرار خواهد گرفت شاید بارزانی با انتخاب یک تاکتیک با ریسک بالا همان فرصت زیست در میان شکاف استراتژیک بغداد آنکارا را هم از دست بدهد.

 

 


نظرات بسته است.