سه شنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۶

بخش:
فرهنگی - هویت ملی - گزارش






گفت‌وگو با سعید بشیرتاش/
محمد تنگستانی/

در صدویازدهمین سالروز انقلاب مشروطه سایت دماوند با «سعید بشیر‌تاش» گفت‌وگویی داشته است. او در پاسخ به این پرسش که انقلاب مشروطه چه دستاورد‌هایى داشته است می‌گوید:
« هر آنچه از دولت مدرن و توسعه سیاسی داریم ریشه در انقلاب مشروطه دارد. انقلاب مشروطه یک انقلاب تمدنى بود. دگرگونى ساختارها و ارزشها بود. بعد از این انقلاب ما شاهد دوره‌ای جدید در تاریخ ایران هستیم. این انقلاب ایران را به دنیای مدرن وارد کرد.
یکی از اساسی‌ترین خواست‌های این انقلاب «قانون اساسی» و قانون مداری بود. پیش از آن قانون مداری در درگاه سلاطین جرم محسوب می‌شود. روحانیت نیز با قانون مخالف بود؛ می‌گفتند دین اسلام قانون ماست در حالی که این انقلاب توانست براى نخستین بار کشور ایران را صاحب قانون اساسى کند؛ قانون اساسى اى که ضامن حق حاکمیت ملى ایران باشد و حقوق مردم ایران را به رسمیت بشناسد. انقلاب مشروطه براى مردم ایران حقوق شهروندى را به رسمیت شناخت. من بر این باورم که در ایران یک انقلاب واقعى بیشتر نداشته ایم و آن انقلاب مشروطه است، چرا که از لحاظ محتوایی، سبب دیگرگونی ایران شد.انقلاب مشروطه منجر به تاسیس دولت مدرن در ایران شد. مفاهیم نوین در حوزه سیاسی و اجتماعی بعد از این انقلاب به صورت جدى وارد ادبیات سیاسى، اجتماعى شد. تحزب از آن زمان شروع شد. دادگسترى یا عدالتخانه از نتایج انقلاب مشروطه بود. البته طبیعى است که همه این دستاوردها بلافاصله بعد از امضای فرمان مشروطیت به دست نیامد. دولت رضاشاه نقشى اساسى در اجرایى کردن هدفهاى انقلاب مشروطه داشت. اگرچه از نظر دموکراسى، با توجه به مشکلات ساختارى، اجتماعى، فرهنگى موفقیت خیلى مهمى کسب نشد، اما پایه هاى ساختارى و حقوقى یک دموکراسى نیز گذاشته شد.
سعید بشیرتاش بر این باور است که «انقلاب مشروطه» ایران را وارد دنیاى مدرن کرد. با توجه به اینکه «عصر مدرن» دستاورد افکار دنیای غرب است، سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا نیازی به «ایرانیزه کردن تفکرات وارداتی» بوده است یا نه؟ در پاسخ به این پرسش مى گوید:
«یک سری از مفاهیم جهان شمول هستند، آنها را می‌توانیم به فرهنگ خودمان تعمیم بدهیم ولی خوب جهان شمول هستند. مثلا «حقوق بشر» را ما چگونه می‌توانیم ایرانیزه کنیم؟ حقوق بشر، حقوق بشر است، ایرانی و عرب و غرب ندارد. من مخالف بومی سازی مفاهیم، آنگونه که در ایران از بومى سازى برداشت مى شود، هستم. بومی سازی، آنطوری که در ایران از آن برداشت می‌شود، منجر به «ذبح » و «بی‌معنا» کردم مفاهیم مى شود.»
روشنفکران انقلاب مشروطه به باور من روشنفکران دوران روشنگرى ایران بودند و تاسف بار است که ما از امثال اخوندزاده، کسروی، فروغی و حسن تقی زاده به آقایان جلال آل‌احمد و علی شریعتی رسیدیم.
روشنفکران انقلاب مشروطه دستگاه فکرى سنتى، که بر اساس دین و فقه بنا شده بود را کنار گذاردند و به جهان با یک دستگاه فکرى مدرن نگاه کردند. ارزشها به طور کامل دگرگون شد. مؤلفه هاى فکرى انقلاب مشروطه ملى گرایى، تجددخواهى و دموکراسى بود.

قاعدتا هر انقلابی در جهان اگر که موفق بوده باشد، تفکرات و فرهنگ خود را برای دهه‌ها و یا سده‌ها در آن جامعه به جا خواهد گذاشت. از سعید بشیرتاش، پرسیدم، ثمره تفکرات انقلاب مشروطه در جامعه، حکومت وایران امروز چیست؟
ـ انقلاب مشروطه به آرامی دستاورد‌های خود را در ناخودآگاه جامعه به سرآنجام رساند. یکی از مهمترین دستاورد‌های انقلاب مشروطه، مجلس ملی، انتخابات، صحبت از حق مردم در تصمیم‌گیری‌های کلی کشور بود. درست است که در جمهوری اسلامی همه این مفاهیم به شکلی نمایشی و بی‌خاصیت عرضه می‌شوند اما تا قبل از انقلاب مشروطه در جامعه ایران اصلا درکى از این مفاهیم وجود نداشت.
یکی دیگر از دستاوردهای انقلاب مشروطه که در عصر رضاشاه عملی شد، دادگستری بود. ما قانون مدنی نداشتیم. درست است که دادگستری اسلامیزه شده است اما مثل سابق هم نیست که هر آخوندى در هر مسجدى با احکام شرعی قضاوت کنند. هرچند که روحانیت توانست در راس این قانون و قضاوت باشد اما باز یک قانون مدونی وجود دارد.
ارتش یکپارچه یکی از خواست‌های انقلاب مشروطه بود. کشور تا پیش از انقلاب مشروطه استقلال مالی نداشت و حتى حق نشر اسکناس تا قبل از مشروطه با بانک شاهنشاهى انگستان بود. آموزش پروش مدرن محصول انقلاب مشروطه است. همه زیرساخت هاى یک دولت مدرن در ایران بر روی پایه‌های فکری انقلاب مشروطه بنا شد است. هرچند انقلاب اسلامی برخلاف انقلاب مشروطه بود و به باور من یک ضد انقلاب بود تا انقلاب. پیروان بازندگان انقلاب مشروطه، یعنى پیروان مشروعه خواهان و افرادی مثل شیخ فضل‌الله نوری بودند که در انقلاب ۱۳۵۷ رهبری را به دست گرفتند و در برخى از زمینه ها دستاوردهاى مشروطه را نابود ساختند، اما هرگز نتوانستند همه دستاوردهاى انقلاب مشروطه را از میان بردارند.


نظرات بسته است.

مطالب دیگر