سه شنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۶

بخش:
فرهنگی - هویت ملی - گزارش






گفت‌وگو با سعید بشیرتاش/
محمد تنگستانی/

در صدويازدهمين سالروز انقلاب مشروطه سایت دماوند با «سعید بشیر‌تاش» گفت‌وگویی داشته است. او در پاسخ به اين پرسش كه انقلاب مشروطه چه دستاورد‌هايى داشته است می‌گوید:
« هر آنچه از دولت مدرن و توسعه سیاسی داريم ریشه در انقلاب مشروطه دارد. انقلاب مشروطه يك انقلاب تمدنى بود. دگرگونى ساختارها و ارزشها بود. بعد از این انقلاب ما شاهد دوره‌ای جدید در تاریخ ایران هستيم. این انقلاب ایران را به دنیای مدرن وارد کرد.
یکی از اساسی‌ترین خواست‌های این انقلاب «قانون اساسی» و قانون مداری بود. پیش از آن قانون مداری در درگاه سلاطين جرم محسوب می‌شود. روحانیت نيز با قانون مخالف بود؛ می‌گفتند دین اسلام قانون ماست در حالی که این انقلاب توانست براى نخستين بار كشور ايران را صاحب قانون اساسى كند؛ قانون اساسى اى كه ضامن حق حاكميت ملى ايران باشد و حقوق مردم ايران را به رسميت بشناسد. انقلاب مشروطه براى مردم ايران حقوق شهروندى را به رسميت شناخت. من بر این باورم که در ايران یک انقلاب واقعى بيشتر نداشته ايم و آن انقلاب مشروطه است، چرا که از لحاظ محتوایی، سبب دیگرگونی ایران شد.انقلاب مشروطه منجر به تاسيس دولت مدرن در ايران شد. مفاهیم نوین در حوزه سیاسی و اجتماعی بعد از این انقلاب به صورت جدى وارد ادبيات سياسى، اجتماعى شد. تحزب از آن زمان شروع شد. دادگسترى يا عدالتخانه از نتايج انقلاب مشروطه بود. البته طبيعى است كه همه اين دستاوردها بلافاصله بعد از امضای فرمان مشروطیت به دست نيامد. دولت رضاشاه نقشى اساسى در اجرايى كردن هدفهاى انقلاب مشروطه داشت. اگرچه از نظر دموكراسى، با توجه به مشكلات ساختارى، اجتماعى، فرهنگى موفقيت خيلى مهمى كسب نشد، اما پايه هاى ساختارى و حقوقى يك دموكراسى نيز گذاشته شد.
سعید بشیرتاش بر این باور است که «انقلاب مشروطه» ایران را وارد دنياى مدرن كرد. با توجه به اینکه «عصر مدرن» دستاورد افکار دنیای غرب است، سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا نیازی به «ایرانیزه کردن تفکرات وارداتی» بوده است یا نه؟ در پاسخ به اين پرسش مى گويد:
«یک سری از مفاهیم جهان شمول هستند، آنها را می‌توانیم به فرهنگ خودمان تعمیم بدهیم ولی خوب جهان شمول هستند. مثلا «حقوق بشر» را ما چگونه می‌توانیم ایرانیزه کنیم؟ حقوق بشر، حقوق بشر است، ایرانی و عرب و غرب ندارد. من مخالف بومی سازی مفاهيم، آنگونه كه در ايران از بومى سازى برداشت مى شود، هستم. بومی سازی، آنطوری که در ایران از آن برداشت می‌شود، منجر به «ذبح » و «بی‌معنا» کردم مفاهیم مى شود.»
روشنفکران انقلاب مشروطه به باور من روشنفكران دوران روشنگرى ایران بودند و تاسف بار است که ما از امثال اخوندزاده، کسروی، فروغی و حسن تقی زاده به آقایان جلال آل‌احمد و علی شریعتی رسیديم.
روشنفكران انقلاب مشروطه دستگاه فكرى سنتى، كه بر اساس دين و فقه بنا شده بود را كنار گذاردند و به جهان با يك دستگاه فكرى مدرن نگاه كردند. ارزشها به طور كامل دگرگون شد. مؤلفه هاى فكرى انقلاب مشروطه ملى گرايى، تجددخواهى و دموكراسى بود.

قاعدتا هر انقلابی در جهان اگر که موفق بوده باشد، تفکرات و فرهنگ خود را برای دهه‌ها و یا سده‌ها در آن جامعه به جا خواهد گذاشت. از سعید بشیرتاش، پرسیدم، ثمره تفکرات انقلاب مشروطه در جامعه، حکومت وایران امروز چیست؟
ـ انقلاب مشروطه به آرامی دستاورد‌های خود را در ناخودآگاه جامعه به سرآنجام رساند. یکی از مهمترین دستاورد‌های انقلاب مشروطه، مجلس ملی، انتخابات، صحبت از حق مردم در تصمیم‌گیری‌های کلی کشور بود. درست است که در جمهوری اسلامی همه این مفاهیم به شکلی نمایشی و بی‌خاصیت عرضه می‌شوند اما تا قبل از انقلاب مشروطه در جامعه ایران اصلا دركى از اين مفاهيم وجود نداشت.
یکی دیگر از دستاوردهای انقلاب مشروطه که در عصر رضاشاه عملی شد، دادگستری بود. ما قانون مدنی نداشتیم. درست است که دادگستری اسلامیزه شده است اما مثل سابق هم نیست که هر آخوندى در هر مسجدى با احکام شرعی قضاوت کنند. هرچند که روحانیت توانست در راس این قانون و قضاوت باشد اما باز یک قانون مدونی وجود دارد.
ارتش يكپارچه یکی از خواست‌های انقلاب مشروطه بود. كشور تا پيش از انقلاب مشروطه استقلال مالی نداشت و حتى حق نشر اسکناس تا قبل از مشروطه با بانک شاهنشاهى انگستان بود. آموزش پروش مدرن محصول انقلاب مشروطه است. همه زيرساخت هاى يك دولت مدرن در ايران بر روی پایه‌های فکری انقلاب مشروطه بنا شد است. هرچند انقلاب اسلامی برخلاف انقلاب مشروطه بود و به باور من یک ضد انقلاب بود تا انقلاب. پيروان بازندگان انقلاب مشروطه، يعنى پيروان مشروعه خواهان و افرادی مثل شیخ فضل‌الله نوری بودند که در انقلاب ۱۳۵۷ رهبری را به دست گرفتند و در برخى از زمينه ها دستاوردهاى مشروطه را نابود ساختند، اما هرگز نتوانستند همه دستاوردهاى انقلاب مشروطه را از ميان بردارند.


نظرات بسته است.

مطالب دیگر