سعید بشیرتاش

یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷

بخش:
ایران‌زمین - جهان - مطالب ویژه






نتیجه این دوره از انتخابات ریاست‌جمهوری و مجلس ترکیه، نه تنها برای ترکیه بلکه برای ایران و منطقه نیز اهمیت زیادی دارد. در این انتخابات دو اردوگاه در برابر هم صف‌آرایی می‌کنند: اردوگاه اول ائتلاف اسلام‌گرایان و پان‌ترک‌ها به رهبری رجب‌ طیب اردوغان است که نام «ائتلاف جمهور» را بر خود گذاشته‌اند. این ائتلاف شامل دو حزب اصلی عدالت و توسعه و حرکت ملی است.

 

حزب عدالت و توسعه، که حزب حاکم است، دارای تمایلات عثمانی‌گرایانه و حزب حرکت ملی دارای افکار  پان‌ترکی با تمایلات مذهبی است و نمادشان گرگ خاکستری است. این ائتلاف رجب‌ طیب اردوغان را به عنوان تنها کاندیدای خود در انتخابات ریاست‌جمهوری معرفی کرده است و دولت باغچه‌لی، رهبر حزب حرکت ملی، برای اینکه بخت اردوغان برای کسب پیروزی در دور اول بیشتر شود خود را نامزد انتخابات نکرده است.

 

اردوگاه دیگر شامل ملی‌گرایان کمالیست، ناسیونالیست‌های لائیک، چپ‌گرایان لائیک کرد و ترک می‌شود، هر سه جریان بالا کاندیدای خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری دارند، چرا که بر این نظر هستند که در صورت ازدیاد کاندیداها بخت اردوغان برای پیروزی در دور اول کاهش خواهد یافت. اما کاندیداهای آنها، در صورت کشیده‌شدن انتخابات به دور دوم، از کاندیدای مخالف اردوغان، که بدون شک محرم اینجه خواهد بود، حمایت خواهند کرد.

 

در این اردوگاه سه نامزد اصلی وجود دارد که دو نفر اول «ائتلاف ملت» را تشکیل داده‌اند:

 

محرم اینجه، نامزد حزب جمهوری‌خواه خلق که بنیانگذارش آتاتورک بوده و خواهان یک ترکیه لائیک و غربگرا است.

 

مرال آق‌شنر، که تا مدتی پیش عضو حزب پان‌ترک حرکت ملی بود و در اعتراض به ائتلاف حزبش با حزب عدالت و توسعه از آن انشعاب کرد و  «حزب نیک» را با عقاید لائیک و ناسیونالیستی بنیان گذاشت.

 

صلاح دمیرتاش، رهبر حزب دموکراتیک خلق‌ها که حزبی است لائیک و چپ‌گرا که پایگاه اصلی آن در میان کردها است.

 

در صورت کشیده‌شدن انتخابات ریاست‌جمهوری به دور دوم، هم دمیرتاش و هم آق‌شنر از محرم اینجه حمایت خواهند کرد.

 

بر اساس نظرسنجی‌ها، اردوغان در حدود ۵۰ درصد، اینجه در حدود ۲۸ درصد، آق‌شنر در حدود ۱۱ درصد و دمیرتاش در حدود ۹ درصد رأی خواهند داشت. دو کاندیدای دیگر، که یکی اسلامگرا است و دیگری چپ افراطی، هر کدام در حدود یک درصد رأی دارند.

 

در صورت پیروزی اردوغان، ترکیه هرچه بیشتر از میراث غربگرا و لائیک آتاتورک فاصله می‌گیرد و نوعثمانی‌گری با تاکید شدید بر هویت اسلامی-ترکی چهره غالب ترکیه خواهد شد. ضمن اینکه آزادی رسانه‌ها، آزادی‌های سیاسی و استقلال دادگستری زیر فشار بیشتری قرار خواهد گرفت. اما در صورت پیروزی محرم اینجه، ترکیه، به جای خاورمیانه، به غرب چشم خواهد دوخت و دخالت‌هایش در منطقه کمتر خواهد شد؛ بنیان دموکراسی در آن کشور نیرومندتر خواهد شد و اسلامگرایی، نه تنها در ترکیه بلکه در کل منطقه، تضعیف خواهد شد. به گونه‌ای اغراق‌آمیز و بدون توجه به شرایط تاریخی و به صورت سمبلیک می‌توان گفت که در انتخابات امروز، مردم ترکیه میان آتاتورک و خلیفه عثمانی که مشاوری مانند انورپاشا را در کنار خود دارد یکی را انتخاب می‌کنند.

 

فارغ از این مسائل، ایرانیان می‌توانند چند درس از این انتخابات بگیرند:

 

۱- در قیاس با انتخابات در کشور ترکیه و دیگر کشورهای منطقه، از جمله عراق و پاکستان و افغانستان و لبنان و اردن و تونس و مراکش، انتخابات در جمهوری اسلامی فاقد استانداردهای لازم است و حتی می‌توان گفت که در ایران انتخاباتی برای برگزیدن شخص اول کشور و تعیین سیاست‌های کلان برگزار نمی‌شود. انتخابات در جمهوری اسلامی تنها فرصتی است برای تازه‌نفس شدن استبداد دینی، کسب مشروعیت و دورکردن فکر جنبش و انقلاب از ذهن مردم.

 

۲- با اینکه وضعیت ترکیه به هیچ‌وجه و در هیچ زمینه‌ای به وخامت و هولناکی وضعیت ایران نیست، اما باز هم مخالفان اردوغان، فارغ از اختلافات عمیق دیدگاهی و ایدئولوژیک و حتی خصومت‌های تاریخی و خونین میان خود، در برابر اردوغان متحد شده‌اند تا جایی‌که صلاح‌الدین دمیرتاش، رهبر حزب دموکراتیک خلق‌ها، هر چند که عضو ائتلاف ملت نیست، با حزب نیک، که به تازگی از حزب گرگ‌های خاکستری انشعاب کرده و حزب جمهوری‌خواه خلق، که بنیانگذارش مصطفی کمال آتاتورک است، در یک جبهه می‌ایستد و هر سه حزب برای ریاست‌جمهوری یک کمالیست تلاش می‌کنند.

 

۳- یکی از دلایلی که اردوگاه اپوزسیون اردوغان توانست با حضور یک حزبی که پایگاه اصلیش در میان کردها است شکل بگیرد این بود که بسیاری از فعالان سیاسی کرد ترکیه بجای ایجاد یا دنبال‌ کردن احزاب منطقه‌ای و قومی، یک حزب چپ سراسری به نام حزب دموکراتیک خلق‌ها ایجاد کردند‌ که برخی از فعالان چپ ترک نیز به آن پیوستند. اصولا، همکاری با احزاب سراسری همیشه راحت‌تر از همکاری با احزاب منطقه‌ای و قومی است، امری که بنیانگذاران حزب دموکراتیک خلق‌ها به خوبی به آن واقف بودند. آنها بدین ترتیب می‌توانند هم مطالبات خود را در چارچوب سراسری مطرح کنند و هم امکان ایفای نقش در صحنه اصلی سیاست ترکیه را داشته باشند. ضمن اینکه، علیرغم عدم شرکت در ائتلاف ملت، برای حمایت از نامزد ملی‌گرای حزب کمالیست جمهوری خلق هم هیچ شرط‌ و شروطی نگذاشتند، چرا که هدف همه آنها کنار زدن اردوغان است و دلیلی ندارد برای این هدف مشترک شرط‌ و‌ شروطی بگذارند. آنها می‌دانند که در فردای کنار رفتن اردوغان شرایط بهتری خواهند داشت.

 

شاید مخالفان اردوغان در این انتخابات پیروز نشوند ولی، با اتحاد خود، برای نخستین بار پس از روی کار آمدن اردوغان بخت شکستش را پیدا کردند. بدون چنین اتحادی، اصلا بختی برای شکست اردوغان وجود نداشت.


نظرات بسته است.

مطالب دیگر