بهنام امینی (مهیستان)

سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۶

بخش:
سیاسی - یادداشت‌ها






ترکیه تنها کشوری در منطقه بود که در قبال تا آرامی های سراسری در ایران موضع شفاف و محکمی گرفت، مقامات آنکارا ، البته بعد از دو سه روز محک زدن شرایط به یکباره پشت حکومت ایران ایستادند و آنچه که در ایران رخ داد را نتیجه دخالت خارجی نامیدند.

تیتر رسانه های داخلی ترکیه هم می توان گفت چندان تفاوتی با تیتر رسانه های داخلی ایران نداشت، رسانه های نزدیک به دولت ترکیه در طی چند روز نا ارامی در ایران در مقیاسی وسیع به تحلیل این رویداد پرداختند، به جز یکی دو روزنامه انگشت شمار همچون حریت که تلاش کرد این اتفاقات را از زوایای دیگری ببیند تقریبا اغلب رسانه های داخلی ترکیه بر این باور بودند که اتفاقات اخیر در ایران منشا خارجی دارد.

جدای از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که نفس هایشان از بابت رویدادهای ایران در سینه حبس شده بود و لحظه به لحظه اوضاع ایران را با دقت رصد می کردند در آنکارا اما این وسواس در رصد رویداد های تهران از جنس دیگری بود.

جامعه ترکیه هنوز ملتهب از شرایط کودتای نافرجام سال دوهزار و شانزده در این کشور است،دولت ترکیه این کودتا را به عوامل وابسته به خارج ربط داد اگرچه ترکیه مشخصا در این زمینه از کشور خاصی نام نبرد اما روشن بود که در پس پرده مقامات این کشور، آمریکا و یکی دو کشور اروپایی را متهم می کنند.حضور فتح الله گولن  روحانی منتقد دولت ترکیه در آمریکا و اصرار ترکیه برای استرداد او و عدم موافقت آمریکا با این موضوع ،باعث شد تا مقامات این کشور این فرصت و فضای تبلیغاتی را ایجاد کنند و اتفاقات رخ داده در کشورشان را راحت تر بتوانند  به عوامل خارجی نسبت دهند.از این بابت رویدادهای ایران در اشکال گوناگون برای ترکیه تداعی کننده و  حائز اهمیت بود.

نخست آنکه برای ترکیه کشوری که باید گفت تطابق فرهنگی اجتماعی زیادی با ایران دارد، هرگونه تغیر در بافت سیاسی ایران ،می توانست  پیامد های آشکاری در پی داشته باشد ، یقینا این نگرانی در مقامات ترکیه به خوبی دیده می شود که در صورت تغیرات زیر بنایی در ساختار سیاسی ایران ، این موج می توانست فراتر از مرزهای ایران به ترکیه برسد.

ترکیه هم اکنون درگیر چند چالش اساسی ، در درون جامعه خود است که  پس لرزهای تحول سیاسی در ایران می توانست این گسل های نیمه فعال در ترکیه را هم فعال تر از قبل کند، نخست جدال چند ده ای دولت این کشور با کردها در جنوب ،از انجا که شمال شرقی ایران خواستگاه دیرینه کردها و درپیوند همیشگی با مناطق کرد نشین ترکیه است  جنس و رنگ تحولات ایران قابلیت تحرک این گسل قومی نژادی را داشت.

چالش دوم ترکیه فضای ملتهب بعد از کودتا در این کشور است ،دهها هزار نفر بر اثر کودتایی که دولت می گوید به دست خارجی ها بوده بازداشت تحت پیگرد یا در زندان هستند، رسانه های زیادی در طی این مدت بایکوت یا تعطیل شده اند، رهبران جناح های سیاسی بویژه گروههای کردی در زندان به سر می برند و منتقدان دولت در دیگر احزاب هم چندان وضعیت بهتری ندارند.هنوز پس از یک سال و نیم از گذشت کودتا شرایط فوق العاده امنیتی در این کشور برقرار و هر سه ماه یک بار تمدید می شود از این جهت کشور در حالت حکومت نظامی خفته ای به سر می برد.

در این بخش  یعنی فشار بر منتقدان و روزنامه نگاران و رسانه ها شباهت زیادی میان فضای سیاسی ایران با فضای کنونی ترکیه وجود داشت و شاید بابت همین چالش دوم هم بود که دولت ترکیه  بیشتر نگران می شد.

اما در ابعاد بین المللی نا آرامی های اخیر ایران هم برای ترکیه  می توانست دارای پیامد های روشن و آشکاری باشد، نخست آنکه ترکیه در ماههای اخیر به شدت روابطش با آمریکا تیره و تار شده،در طی ماههای اخیر دولتمردان این کشور به صورت ضمنی بارها تاکید کرده اند که نشانه هایی دریافت کرده اند که برخی قدرت های خارجی در پی  آشوب در این کشور هستند این ادعا تا چه اندازه می تواند مستند یا واقعی باشد ما هنوز چیز زیادی جز همین سخنان در لفاله مقامات ترک نمی دانیم.

از بابت همین تیرگی روابط دو کشور بود که  ترکیه تلاش کرد در طی یکسال گذشته به ایران و روسیه نزدیک تر شود باوجودیکه این کشور دچار زاویه دیگاه شدیدی با ایران در ابعاد بین المللی است، در سوی دیگر ترکیه نه چون قبل روابطش با عربستان گرم و صمیمی است ، اگرچه و به قول معروف هرچند دو کشور تلاش دارند حفظ ظاهر بکنند اما کیست که نداند اقدام آمریکا در به رسمیت شناختن اورشلیم بعنوان پایتخت اسرائیل و تا حدودی منفعل ماندن عربستان در این ماجرا و عدم همراهی عملی با ترکیه در سران اجلاس همکاری های اسلامی در استانبول شکاف عقیدتی سیاسی دو کشور را بیش از پیش کرد ، پیشتر از این موضوع هر دو کشور بر سر موضوع قطر تقریبا حلقه های دوستی  و الفت شان به حداقل رسیده بود.

در اینسو ایران هم در جریان ناآرامی ها ی  اخیر ،عربستان را در تیر رس اتها م خود قرار داد و مدعی شد اعتراضات سراسری در ایران به به هدایت عربستان آمریکا و اسرائیل است، از قضا ترکیه هم در ماههای اخیر با هر سه این کشورها مستقیم و غیر مستقیم دچار تنش شده است  و این تنش های مشترک با دوستان و رقبای مشترک اکنون خواسته و ناخواسته موجب نزدیکی ترکیه و ایران شده است.

ترکیه اکنون در یکی از حساس ترین شرایط تاریخی سالهای اخیر خود با آمریکا به سر می برد بویژه در مورد پرونده رضا ضراب که مشترکا پای هر دو کشور ایران و ترکیه را به این ماجرا باز کرده،از اینرو رهبران این کشور می دانند با وجود آنکه ایران رقیب سنتی و منطقه ای آنان است اما در فضای بوجود آمده کنونی بویژه در تقابل با آمریکا تضعیف ایران به هیچ وجه شرایط را به سود ترکیه رقم نخواهد زد، اگر پرونده فساد مالی رضا ضراب و معاون هالک بانک ترکیه  در دادگاه قضایی نیویورک بیش از آنچه که هست بالا بگیرد می تواند گره محکم تری بر این کلاف سر درگم روابط ترکیه و آمریکا بزند بویژه که در این پرونده مشخصا پای خانواده اردوغان هم در میان است و این می تواند بهانه خوبی برای منتقدان او در داخل و فشار بیشتر بر دولتمردان او باشد.

مشخصا در ضلع سوم ماجرا  اسرائیل قرار می گیرد که ایران آنرا عامل نا ارامی های داخلی خود می داند، ترکیه هم همین ماه پیش آخرین حلقه الفتش را با این کشور بر سر اعلام پایتختی اورشلیم  گسست.

اما در سوی دیگر در  حاشیه خلیج فارس تقریبا سکوت معنا داری در طی این مدت حکم فرما بود اغلب کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس ترجیح دادند بدون هیچ واکنشی تنها نظاره ماجرا باشند،بویژه کشورهایی چون امارات و بحرین از این نظریه پیروی کردند که این ناارامی ها بعید است در کوتاه مدت منجر به تغیرات سیاسی ریشه ای در ایران شود.

ایران اگرچه کم و بیش با کشورهای حاشیه خلیج فارس بویژه امارات در تنشی نمیه فعال به سر می برد اما در آنسو روابط ترکیه و امارات هم همین چند هفته پیش شکراب شده است آنهم از بابت اظهار نظر وزیر خارجه امارات در مورد فخر الدین پاشا یکی از پادشاهان عثمانی،

به همه این کشورها باید کشور دیگری را در شاخ افریقا افزود که همواره تاثیرات و تصمیماتش بر سرنوشت خاورمیانه مهم بود و آن مصر است کشوری که هنوز ترکیه بعد سقوط محمد مرسی  دولت جدیدش  را انگونه که باید به رسمیت نشناخته و در یک فضای قطع روابط دیپلماتیک به سر می برد ،و اتفاقا ایران هم دهه هاست با مصر دچار انسداد دیپلماتیک است.

بنابر این  در ابعاد بین المللی و منطقه ای ترکیه  ناخواسته با اغلب کشورهایی  که ایران با آنها در شرایط تنش به سر می برد ،نیز دارای تنش است ،این اتفاق خود بخود موجب می شد تا  همانطور که پیشتر اشاره شد ترکیه چه بخواهد و چه نخواهد در اردوگاه ایران قرار بگیرد، حال اگر این اردوگاه جدید به هر دلیلی دچار تنش و تزلزل شود یقینا برای ترکیه خوشایند نخواهد بود.

با برآورد چنین شرایطی است که می توانیم نتیجه بگیریم از چه جهاتی ترکیه اینگونه جدی تحولات ایران را دنبال کرد  و به آن واکنش نشان داد و به صورت مستقیم از تامین ثبات در ایران دفاع کرد.

مشخص است در چنین  چینش و آرایشی در منطقه، تغییر سیاسی در ایران و احیانا روی کارآمدن حکومتی جدید بیش از آنکه بخواهد منافع ترکیه را در کوتاه مدت تامین کند خوشایند دیکر رقبای منطقه ای ترکیه همچون عربستان و اسرائیل خواهد بود ،جدای از آنکه در ابعاد داخلی همانطور که اشاره شد این روند تغییر بیش از هر کشوری بر ترکیه تاثیرخواهد گذاشت که دارای بستری آماده برای فعال شدن گسل های اجتماعی اش است .

ترکیه تمایل ندارد پس از ترک اردوگاه خود در غرب و سردی روابطش با اسرائیل و عربستان در اردوگاه جدیدش تنشی ایجاد شود اگرچه آنها همچنان با احتیاط رویدادهای ایران را دنبال می کنند و ظاهرا به طور قاطع از بازگشت ثبات و آرامش در ایران دفاع می کنند اما مراقب هستند تا اگر موج جدید ناآرامی بار دیگر ایران را در نوردید دست کم پیش امادگی هایی را داشته باشند

کما اینکه ترکیه آماده می شود تا در سال دوهزار و نوزده یکی از حساس ترین انتخابات ریاست جمهوری خود را برگزار کند انتخاباتی که برای نخستین  باردر قالب سیستم ریاستی می رود تا اختیارات ویژه ای را به اردوغان بدهد از اینرو آنها با هوشیاری کامل کرانه های  ساحل نا امن خاورمیانه را زیر نظر دارند چرا که به خوبی می دانند اینبار اگر بومرنگ ایرانی به حرکت در آید شاید  پیش از آنکه به قلب خاورمیانه یا شاخ آفریقا برود از آنکارا و سواحل دریای اژه در استانبول بگذرد.

“اصطلاح بومرنگ اشاره به تحولات سیاسی در ایران در جریان ناارامی های سال ۲۰۰۹ انتخابات ریاست جمهوری است که ماه ها فضای سیاسی ایران را ملتهب کرد و به باور بسیاری از تحلیلگران این جنبش مدنی  همچون بومرنگی به دیگر کشورهای خاورمیانه هم سرایت کرد و یکی از زمینه های ظهور آنچه که به بهار عربی مشهور است شد.”

 


نظرات بسته است.

مطالب دیگر